ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ, ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ, ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΡΑΣΣΑΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΟΚΟΤΣΑΚΗΣ (σελ. 30-33)
2.1.1.3.1 Αναγνώριση συλλογιστικών μεθόδων ή πορειών (παραγωγική ή επαγωγική μέθοδος)
α) Σε ένα κείμενο η αναγνώριση της συλλογιστικής
του πορείας μπορεί να γίνει ως εξής:
v Αν το κείμενο ανήκει στον αποφαντικό-κριτικό λόγο, δηλαδή ο συγγραφέας διατυπώνει μια θέση
(απόφανση-ισχυρισμό) και την αποδεικνύει (απόδειξη), τότε παρακολουθούμε την
πορεία που επιλέγει ως προς τη διάταξη της θέσης και της απόδειξης. Αν η πορεία
είναι από τη θέση στην απόδειξη, αν δηλαδή παρουσιάζει πρώτα τη θέση του
επί του θέματος που διαπραγματεύεται και στη συνέχεια την αποδεικνύει με
επιχειρήματα και τεκμήρια ή απλώς την αναλύει, τότε η συλλογιστική πορεία είναι
παραγωγική. Αν η πορεία είναι
αντίστροφη, από την απόδειξη στη θέση,
αν δηλαδή πρώτα παραθέτει τις αποδείξεις (επιχειρήματα και τεκμήρια) και στη
συνέχεια συνάγει τη θέση του ως συμπέρασμα των προηγηθέντων, τότε η
συλλογιστική πορεία είναι επαγωγική.
[Προσοχή: ενδέχεται ο συγγραφέας να διατυπώσει στην αρχή τη θέση, να την
αποδείξει στην συνέχεια και τέλος να συνάγει εκ νέου τη θέση, ως επισφράγισμα ή
για λόγους έμφασης (τεχνική του κύκλου). Στην περίπτωση αυτή η συλλογιστική πορεία
είναι παραγωγική]
